اين مقاله در تاريخ 17 آبان 1405 بر اساس منابع معتبر و به روز پزشكي بروز رساني علمي شد تقديم به هموطنان عزيزم اميدوارم مورد استفاده شما قرار بگيرد

مصرف زغال‌اخته، آلبالو، شاتوت و ماست؛ آيا به بهبود عفونت ادراري كمك مي‌كنند
من هنگامه صدرايي هستم كارشناس مامايي و نويسنده اين مقاله با بيش از 25 سال سابقه تاليف كتاب هاي مامايي و مطالعه و آموزش مامايي در حوزه مامايي و سلامت زنان اميدوارم مقالات اين سايت كه بر اساس رفرنسها و تحقيقات معتبر روز دنيا نوشته و به روز رساني كرده ام مورد استفاده شما قرار بگيرد

عفونت ادرار
عفونت ادراري يكي از عفونت‌هاي شايع در زنان است. اين عفونت در زنان بسيار بيشتر از مردان ديده مي‌شود؛ زيرا مجراي ادرار زنان كوتاه‌تر است و به ناحيه مقعد نزديك‌تر قرار دارد. به همين دليل باكتري‌ها راحت‌تر مي‌توانند وارد مجراي ادرار شوند و به مثانه برسند.
احتمال عفونت ادراري در دوران بارداري نيز افزايش ميابد. تغييرات هورموني، كاهش انقباضات و حركات طبيعي مجاري ادراري، گشاد شدن حالب‌ها و كندتر شدن جريان ادرار در بارداري مي‌توانند احتمال ابتلا به عفونت ادراري را افزايش دهند.
درمان عفونت ادراري باكتريايي، در صورت نياز، با آنتي‌بيوتيك مناسب و زير نظر پزشك انجام مي‌شود. انتخاب دارو به شرايط بيمار، باردار بودن يا نبودن، محل عفونت و در موارد لازم نتيجه كشت ادرار بستگي دارد.
رعايت توصيه‌هاي تغذيه‌اي و بهداشتي مي‌تواند به بهبود عفونت ادراري و پيشگيري از عفونت‌هاي مجدد كمك كند؛ اما بايد توجه داشت كه هيچ ماده غذايي يا نوشيدني به‌تنهايي قادر به از بين بردن عفونت فعال ادراري نيست و نبايد به جاي درمان پزشكي استفاده شود.
توصيه‌هاي تغذيه‌اي براي افراد مبتلا به عفونت ادراري
۱. آب و مايعات كافي بنوشيد.
نوشيدن آب كافي به حفظ جريان طبيعي ادرار و جلوگيري از كم‌آبي بدن كمك مي‌كند. بهتر است در طول روز به اندازه‌اي آب بنوشيد كه دچار تشنگي و كم‌آبي نشويد و رنگ ادرار معمولاً زرد كم‌رنگ باشد.
نوشيدن ۶ تا ۸ ليوان آب در روز مي‌تواند براي بسياري از افراد مقدار مناسبي باشد، اما نياز بدن به آب در همه افراد يكسان نيست و به عواملي مانند وزن، فعاليت بدني، آب‌وهوا ، وضعيت سلامت و طبع افراد در طب سنتي بستگي دارد.
اگر به بيماري كليوي يا قلبي مبتلا هستيد يا پزشك براي شما محدوديت مصرف مايعات تعيين كرده است، بايد ميزان نوشيدن آب را با نظر پزشك تنظيم كنيد.
نكته مهم اين است كه افزايش مصرف آب به‌تنهايي درمان عفونت ادرار نيست؛ اما در زناني كه به عفونت‌هاي ادراري مكرر مبتلا هستند و روزانه كمتر از حدود يك و نيم ليتر مايعات مصرف مي‌كنند، افزايش دريافت آب مي‌تواند به كاهش دفعات عفونت كمك كند.
۲. مصرف زغال‌اخته و محصولات آن
زغال‌اخته قرمز يا كرن‌بري (Cranberry) حاوي تركيباتي به نام پروآنتوسيانيدين است. اين تركيبات ميتوانند مانع چسبيدن بعضي از باكتري‌هابه سلول‌هاي مجاري ادراري و ايجاد عفونت ادرارشوند.
بر اساس برخي مطالعات، مصرف فرآورده‌هاي زغال اخته مي‌تواند در بعضي زنان مبتلا به عفونت‌هاي ادراري مكرر، احتمال عود عفونت را كاهش دهد.
با اين حال، زغال اخته داروي درمان عفونت فعال نيست و نمي‌تواند جايگزين آنتي‌بيوتيك شود ولي ميتواند به بهبود عفونت ادرار كمك كند و همچنين به پيشگيري از عفونت ادرار كمك كند.
و بهتر است در صورت تمايل به مصرف زغال اخته براي پيشگيري از عفونت ادرار و كمك به درمان آن از محصولات بدون شكر افزوده استفاده شود.
۳. آيا مصرف آلبالو، شاتوت، تمشك و زرشك به درمان عفونت ادراري كمك مي‌كند؟
اين ميوه‌ها حاوي تركيبات آنتي‌اكسيدان و مواد مغذي مفيد هستند و مي‌توانند بخشي از يك رژيم غذايي سالم باشند؛ بعضي شواهد باليني نشان ميدهد مصرف اين مواد ميتواند در كنار مصرف داروهاي لازم به بهبود عفونت ادرار كمك كند و از ابتلا به عفونت ادرار پيشگيري كند.
۴. مصرف ماست و دوغ
ماست و دوغ مي‌توانند بخشي از رژيم غذايي سالم باشند. بعضي از فرآورده‌هاي لبني حاوي باكتري‌هاي مفيد پروبيوتيك هستند كه در حفظ تعادل ميكروب‌هاي طبيعي بدن نقش دارند. در كنار مصرف دارو استفاده از مواد غذايي لبني ميتواند به بهبود عفونت ادرار كمك كند و از ابتلا به عفونت ادرار پيشگيري كند
بنابراين مي‌توانيد در صورت نداشتن منع مصرف از اين مواد غذايي استفاده كنيد، اما نبايد آن‌ها را جايگزين دارو بدانيد.
۵. مصرف نوشيدني‌ها و مواد غذايي محرك را كاهش دهيد.
برخي نوشيدني‌ها و مواد غذايي ممكن است در بعضي افراد باعث تحريك مثانه و تشديد احساس سوزش، فوريت يا تكرر ادرار شوند.
از جمله:
• قهوه و نوشيدني‌هاي كافئين‌دار
• چاي پررنگ
• نوشيدني‌هاي انرژي‌زا
• آب‌ميوه‌هاي بسيار ترش
• غذاهاي تند و پرادويه، در افرادي كه به آن‌ها حساس هستند
• نوشيدني‌هاي الكلي
اگر متوجه شديد مصرف يك ماده غذايي علائم ادراري شما را تشديد مي‌كند، بهتر است تا زمان برطرف شدن ناراحتي‌ها مصرف آن را محدود كنيد.
توجه داشته باشيد كه اين مواد غذايي لزوماً باعث ايجاد عفونت ادرار نمي‌شوند؛ بلكه ممكن است فقط علائم مثانه را در بعضي افراد تشديد كنند.
همچنين بهتر است مصرف نوشيدني‌ها و آب‌ميوه‌هاي داراي شكر افزوده را محدود كنيد، به‌خصوص اگر مبتلا به ديابت هستيد.
توصيه‌هاي بهداشتي براي پيشگيري از عفونت ادراري
۱. ادرار خود را براي مدت طولاني نگه نداريد.
هنگامي كه احساس نياز به ادرار داريد، بهتر است به دستشويي برويد و ادرار كردن را براي مدت طولاني به تأخير نيندازيد.
۲. مثانه را به‌طور طبيعي تخليه كنيد.
هنگام ادرار كردن عجله نكنيد و اجازه دهيد مثانه به‌طور طبيعي تخليه شود. نيازي نيست براي خارج كردن آخرين قطره ادرار به خود فشار وارد كنيد.
۳. پس از رابطه جنسي ادرار كنيد.
ادرار كردن پس از نزديكي ممكن است به خارج شدن بعضي از باكتري‌هايي كه وارد مجراي ادرار شده‌اند كمك كند. اين توصيه ساده و كم‌خطر است، هرچند شواهد علمي درباره ميزان تأثير آن در پيشگيري از عفونت محدود است.
۴. جهت شستشو و پاك كردن ناحيه تناسلي را رعايت كنيد.
پس از اجابت مزاج، ناحيه مقعد را از جلو به عقب تميز كنيد؛ يعني حركت دستمال يا دست از سمت مقعد به طرف ناحيه تناسلي نباشد.
اين كار كمك مي‌كند باكتري‌هاي ناحيه مقعد به سمت مجراي ادرار منتقل نشوند.
۵. از شستشوي بيش از اندازه ناحيه تناسلي خودداري كنيد.
براي نظافت ناحيه خارجي تناسلي، شستشوي ملايم با آب كافي است. از شستشوي داخل واژن، دوش واژينال، اسپري‌هاي خوشبوكننده و مواد شوينده معطر در ناحيه تناسلي خودداري كنيد؛ زيرا ممكن است باعث تحريك پوست و برهم خوردن تعادل طبيعي محيط واژن شوند.
۶. لباس زير مناسب استفاده كنيد.
بهتر است لباس زير راحت و قابل تنفس و نخي انتخاب كنيد. لباس‌هاي بسيار تنگ و لباس‌هايي كه موجب تعريق و باقي ماندن رطوبت مي‌شوند، ممكن است ناراحتي ناحيه تناسلي را افزايش دهند.
لباس زير نخي انتخاب مناسبي براي بسياري از افراد است كه مايلند بهداشت ناحيه تناسلي را رعايت كنند.
۷. لباس زير را به‌طور مرتب تعويض كنيد.
لباس زير تميز و خشك استفاده كنيد و پس از تعريق زياد يا خيس شدن، آن را عوض كنيد. رعايت اين نكته به حفظ سلامت و راحتي پوست ناحيه تناسلي كمك مي‌كند.
۸. در صورت تحريك يا درد هنگام نزديكي، رابطه جنسي را موقتاً متوقف كنيد.
عفونت ادراري معمولاً از بيماري‌هاي مقاربتي نيست و در همه افراد لازم نيست تا پايان درمان از نزديكي خودداري شود. با اين حال، اگر رابطه جنسي موجب درد، سوزش يا تشديد علائم مي‌شود، بهتر است تا برطرف شدن ناراحتي‌ها از آن اجتناب كنيد.
۹. از روش‌هاي پيشگيري مناسب در روابط جنسي استفاده كنيد.
مصرف اسپرم‌كش‌ها و بعضي روش‌هاي جلوگيري از بارداري كه حاوي اسپرم‌كش هستند، ممكن است احتمال عفونت ادراري مكرر را در برخي زنان افزايش دهند. اگر پس از استفاده از اين روش‌ها دچار عفونت‌هاي مكرر مي‌شويد، درباره انتخاب روش مناسب‌تر با پزشك مشورت كنيد.
توصيه‌هاي مهم براي زنان باردار
عفونت ادراري در بارداري اهميت ويژه‌اي دارد؛ زيرا در صورت درمان نشدن ممكن است به عفونت كليه منجر شود و خطر بعضي عوارض بارداري را افزايش دهد.
در دوران بارداري حتي وجود باكتري در ادرار بدون علامت نيز اهميت دارد و بايد طبق برنامه مراقبت بارداري بررسي شود. برخلاف بيشتر افراد غيرباردار، باكتريوري بدون علامت در زنان باردار در شرايط مشخص نياز به درمان آنتي‌بيوتيكي دارد.
اگر در دوران بارداري دچار سوزش ادرار، تكرر ادرار جديد، درد زير شكم يا ساير علائم مشكوك به عفونت ادراري شديد، بايد در اسرع وقت به پزشك يا ماما مراجعه كنيد و منتظر برطرف شدن خودبه‌خودي علائم نمانيد.
مصرف خودسرانه داروهاي گياهي، آنتي‌بيوتيك‌ها و فرآورده‌هاي مكمل در بارداري توصيه نمي‌شود.
چه زماني بايد به پزشك مراجعه كنيم؟
در صورت مشاهده هر يك از علائم زير، بررسي پزشكي ضروري است:
• سوزش يا درد هنگام ادرار كردن
• تكرر ادرار و احساس نياز فوري به دفع ادرار
• احساس فشار يا درد در قسمت پايين شكم
• وجود خون در ادرار
• بازگشت علائم پس از درمان عفونت ادراري
• برطرف نشدن علائم يا تشديد آن‌ها پس از شروع درمان
اگر همراه علائم ادراري، تب، لرز، درد پهلو يا پشت، تهوع و استفراغ وجود داشته باشد، احتمال درگيري كليه مطرح است و بايد فوراً ارزيابي پزشكي انجام شود.
در زنان باردار نيز هرگونه شك به عفونت ادراري نيازمند بررسي سريع پزشكي است.
سخن پاياني
رعايت رژيم غذايي مناسب، نوشيدن آب كافي و توجه به بهداشت فردي مي‌تواند در حفظ سلامت دستگاه ادراري و كاهش احتمال عفونت‌هاي مكرر مؤثر باشد. با اين حال، بايد به ياد داشته باشيم كه تغذيه و توصيه‌هاي بهداشتي جايگزين درمان دارويي عفونت باكتريايي نيستند.
اگر دچار عفونت ادراري شده‌ايد، تشخيص صحيح و انتخاب داروي مناسب توسط پزشك اهميت زيادي دارد. همچنين اگر عفونت ادراري به‌طور مكرر تكرار مي‌شود، لازم است علت آن بررسي شود تا از درمان‌هاي غيرضروري و مصرف مكرر آنتي‌بيوتيك جلوگيري شود.
نوشته هنگامه صدرايي كارشناس مامايي
منابع
۱. Berek JS, editor. Berek & Novak's Gynecology. 17th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2025.
۲. Kistner RW. Kistner's Gynecology: Principles and Practice. 6th ed. Edited by Ryan KJ, Berkowitz RS, Barbieri RL. St. Louis: Mosby; 1995.
۳. European Association of Urology (EAU). EAU Guidelines on Urological Infections. 2026 Edition.
۴. American Urological Association (AUA), CUA, SUFU. Recurrent Uncomplicated Urinary Tract Infections in Women: Guideline. Amended 2025.
۵. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Urinary Tract Infections in Pregnant Individuals. Clinical Consensus No. 4. Obstet Gynecol. 2023.
۶. Williams G, Stothart CI, Hahn D, et al. Cranberries for preventing urinary tract infections. Cochrane Database Syst Rev. 2023;11.
۷. Jepson RG, Mihaljevic L, Craig JC. Cranberries for treating urinary tract infections. Cochrane Database Syst Rev. 2023;12.
۸. Hooton TM, Vecchio M, Iroz A, et al. Effect of Increased Daily Water Intake in Premenopausal Women With Recurrent Urinary Tract Infections: A Randomized Clinical Trial. JAMA Intern Med. 2018;178(11):1509–1515. DOI: 10.1001/jamainternmed.2018.4204.
۹. Probiotic prophylaxis in adult women with recurrent uncomplicated urinary tract infections: A systematic review of randomized controlled trials.